ตุ๊กตาโคเคชิ (Kokeshi Doll) ตุ๊กตาที่เป็นมากกว่าของเด็กเล่น

ตุ๊กตาโคเคชิ เป็นชื่อเรียกตุ๊กตาโบราณที่มีมานานตั้งแต่สมัยเอโดะ จนถึงทุกวันนี้เราก็ยังเห็นตุ๊กตาโคเคชิได้ตามที่ต่าง ๆ ในญี่ปุ่น

เอกลักษณ์ที่โดดเด่นของตุ๊กตานี้คือรูปร่างหน้าตาท่าทางที่ไม่เหมือนใคร ตุ๊กตาโคเคชิแท้ ๆ จะทำด้วยไม้ทั้งตัว มีหัวกลม ๆ ช่วงลำตัวจะเป็นท่อนยาวไม่มีแขนไม่มีขา ใบหน้าจะถูกแต่งเติมแค่เพียงเล็กน้อยเพราะไม่ต้องการบ่งบอกอารมณ์ที่ชัดเจน ไม่เหมือนบริเวณลำตัวที่จะถูกตกแต่งอย่างเต็มที่ด้วยลวดลายดอกไม้

แต่เดิมสีที่ใช้ในการตกแต่งจะมีเพียงแค่ 3 สีคือ สีแดง สีดำ และสีเหลือง แต่ปัจจุบันเพื่อทำให้ดูร่วมสมัยมากขึ้นเราจึงเห็นตุ๊กตาโคเคชิในลักษณะท่าทางและสีสันที่หลากหลายขึ้น

คำว่า “โค (ko)” ในภาษาญี่ปุ่นมีหลายความหมาย เช่น "เล็ก" "เด็ก" หรือ "ไม้" ส่วน คำว่า “เคชิ (keshi)” มีความหมายว่า "ตุ๊กตา" เมื่อนำ 2 คำ มารวมกัน บางตำราก็แปลว่า "ตุ๊กตาตัวเล็ก" หรือ "ตุ๊กตาเด็ก" ส่วนบางตำราก็แปลว่า "ตุ๊กตาไม้"

ถ้าจะให้แปลว่า "ตุ๊กตาตัวเล็ก" อาจจะไม่ถูกต้องเสียทีเดียว เพราะตุ๊กตาโคเคชิมีหลายขนาดตั้งแต่ 5 นิ้วไปจนถึง 10 นิ้ว ส่วนถ้าจะแปลว่า "ตุ๊กตาไม้" แน่นอนว่าตุ๊กตาโคเคชิทำจากไม้ มีไม้หลากหลายชนิดที่ถูกนำมาใช้ ตั้งแต่ Mizuko, Japanese Maple Tree ไปจนถึง Cherry Wood

และสุดท้าย "ตุ๊กตาเด็ก" ถ้าจะให้มองจากภายนอกคงระบุได้ยากว่าตุ๊กตาโคเคชิเป็นเด็กหรือผู้ใหญ่ แต่ถ้าใครเคยได้ยินเรื่องเล่าเกี่ยวกับตุ๊กตาโคเคชิคงจะต้องร้องอ๋อ เพราะ “keshi” นอกจากจะแปลว่า "เด็ก" แล้วยังแปลว่า "ลบ" ได้อีกด้วย ซึ่งตามตำนานเล่าว่าในสมัยเอโดะ เมื่อมีเด็กเล็ก ๆ เสียชีวิตหรือจากไป คนทางบ้านจะทำตุ๊กตาโคเคชิขึ้นมา 1 ตัว เพื่อนำไปไว้ที่วัดสำหรับเป็นตัวแทนของเด็กคนนั้น แต่ตำนานเรื่องเล่านี้ก็ไม่มีหลักฐานยืนยันว่าเป็นเรื่องจริงหรือไม่

แต่หลักฐานส่วนใหญ่ที่พบระบุจะว่าตุ๊กตาโคเคชิเป็นเพียงแค่ของเล่นธรรมดา ๆ สำหรับเด็ก ๆ ที่ไม่ค่อยมีทุนทรัพย์ ต่างกับปัจจุบันที่ตุ๊กตาโคเคชิไม่ค่อยได้รับความนิยมในหมู่เด็ก ๆ สักเท่าไหร่

ตอนนี้คนที่ซื้อตุ๊กตาโคเคชิส่วนใหญ่ถ้าไม่ใช่นักท่องเที่ยวที่ซื้อไปเป็นของฝากก็จะเป็นคนญี่ปุ่นที่ซื้อไปเป็นของสะสม เพราะฉะนั้นตอนนี้เราคงจะเรียกตุ๊กตาโคเคชิว่าเป็นของเล่นสำหรับเด็ก ๆ ไม่ได้อีกต่อไป เมื่อยุคสมัยแปรเปลี่ยน ตุ๊กตาที่เคยเป็นของเล่นนี้ก็ได้กลายเป็นงานศิลปะที่มีคุณค่ากับใครหลาย ๆ คนแทนก็ว่าได้